Ruimte voor een multiculturele / spirituele beleving van bijzondere ervaringen in en om de GGZ
Binnen het project 'Ik zie wat jij niet ziet' ontwerpen we samen met ggz professionals, ervaringsdeskundigen, naasten en complementair behandelaren aan de ontwerpvraag: Hoe maken we ruimte voor spirituele ervaringen in een professionele behandelcontext?
Mensen die elkaar niet kennen en die allemaal een eigen ervaring en expertise meenemen (en inbrengen) ontwerpen samen aan oplossingen voor een complex vraagstuk. En dat begint bij luisteren, bij echt luisteren, bij horen. Bij niet steeds maar je eigen verhaal verkondigen maar ook openstaan voor het verhaal van de ander. Om vervolgens samen te werken aan nieuwe verhalen.
En dat is misschien juist wel het antwoord op de ontwerpvraag. Luisteren, echt luisteren, horen en samen een verhaal maken.
We ontwierpen een prototype toolkit waarmee cliënt en behandelaar binnen de professionele behandelomgeving een betekenisvol gesprek kunnen voeren over bijzondere ervaringen. De kit biedt cliënten met bijzondere ervaringen de gelegenheid om hier als gelijkwaardig gesprekspartner met een professional over te spreken: hun kennis en ervaring inbrengen, gezien worden, en stappen zetten richting herstel. Voor de GGZ-professional is het beoogde effect dat zij zich competent voelen om plek te maken voor bijzondere ervaringen binnen de behandelcontext. Dit ontwerponderzoek faciliteert bovendien de dialoog tussen de verschillende beroepsgroepen: waar zijn we het met elkaar eens, en waar wordt het ingewikkeld en ongemakkelijk? En hoe navigeren we daar samen doorheen? Naast de fysieke box met tools ontvingen we van de evaluatoren een lijst complimenten en voorgestelde wijzigingen, die we verwerken in de definitieve versie.
De ervaringsdeskundigen en behandelaren uit de klankbordgroep voelden zich gehoord. Ze kregen een plek om hun ervaringen en uitdagingen met elkaar te bespreken. In de praktijk komen deze twee groepen mensen in de communicatie over bijzondere ervaringen vaak tegenover elkaar te staan, omdat er sprake is van een verschil in beleving van de werkelijkheid die angst en vervreemding oplevert. Vaak is communicatie dan niet prioriteit, maar stabilisatie en al dan niet gewenste behandeling. Het was bijzonder om te zien dat ervaringsdeskundigen en behandelaren juist dichtbij elkaar stonden in hun behoefte aan openheid, communicatie en verbinding. Ook het verlangen naar veiligheid werd breed gedeeld. We kregen oog voor de randvoorwaarden van maatschappij, zorgverzekeraars en institutionalisering die deze verbinding soms in de weg zitten. Er ontstond een meerlagig begrip voor de ervaring van de ander, waardoor we de tools konden ontwerpen met elke belanghebbende in gedachten. De evaluatoren hadden een vergelijkbare ervaring. Vrijwel iedereen gaf aan dat het hoog tijd werd voor aandacht voor open communicatie over bijzondere ervaringen. De Academie voor Geesteswetenschappen draagt dit project graag verder als vertegenwoordiger van een deel van de bevolking dat meer plek wil voor spiritualiteit in de zorg. Het project maakte bovendien veel creativiteit los op een onderwerp dat haar na aan het hart ligt. De Reframing Studio leerde tijdens het traject veel over het begeleiden van mensen met uiteenlopende perspectieven: hen naar elkaar laten luisteren en die perspectieven samenbrengen. We zetten daarvoor verschillende methodieken en gesprekstechnieken in, en improviseerden tijdens de sessies waar de groep dat nodig had.
Samen met een klankbordgroep van ervaringsdeskundigen, experts en zorgprofessionals gaven we de toolkit vorm. De Reframing-methode diende daarbij als leidraad voor het ontwerpproces. In vier werkateliers namen we de klankbordgroep mee in de belangrijkste resultaten en inzichten, en werkten we gezamenlijk aan de volgende stappen. Met vijftien evaluatoren probeerden we de toolkit vervolgens uit en bespraken we de bevindingen. Het proces gaf ons een directe blik op de dynamiek die zich vaak tussen behandelaar en cliënt afspeelt. In de klankbordgroep zaten mensen met verschillende achtergronden, die niet allemaal hetzelfde dachten over bijzondere ervaringen. De diversiteit aan visies, gekleurd door persoonlijke, culturele, medische en religieuze achtergronden, vormde meestal geen probleem: iedereen begreep het belang van een open en veilig gesprek. Toch ontstond er wrijving tussen een behandelaar die naar eigen zeggen niets had met spiritualiteit en een ervaringsdeskundige die de spirituele visie op identiteitscrises met passie belichaamde. Beiden waren betrokken en hadden oog voor veilige, open communicatie, en toch kwam er allergie en ongemak bovendrijven. Precies de situatie waarvoor we deze toolkit wilden ontwerpen. We maakten plek in de groep om deze spanning aan te gaan, zodat iedereen zich weer veilig voelde. Dat was belangrijk, en tegelijk een noodzakelijke richtingwijzer in het ontwerpproces. We begrepen dat niet alleen het cliëntperspectief plek nodig heeft; ook de behandelaar heeft een mogelijkheid nodig om de eigen positie in te nemen in de duiding van bijzondere ervaringen. Het expliciet maken van uitgangspunten gaf een veiligheid die geen volledige overeenstemming in visies vereiste. De evaluatoren noemden dit een van de sterke keuzes: het kwam de bruikbaarheid van de tools in de praktijk ten goede.
Initiatiefnemer
Het initiatief voor dit project komt van de Academie voor Geesteswetenschappen. Je kunt meer lezen op de website, https://academiegeesteswetenschappen.nl. Als ons ontwerpproces leidt tot een digitaal product, kun je dit aldaar gratis downloaden.
Het proces wordt ondersteund door de Reframing Studio (https://reframingstudio.com), die veel ervaring heeft met ontwerpen voor de GGZ, onder andere voor Redesigning Psychiatry.
We komen graag in contact met GGZ instellingen die met ons mee willen ontwerpen.
We zoeken enkele enthousiaste behandelaren, nadrukkelijk niet allemaal spiritueel georiënteerd, die willen meedenken over de bruikbaarheid van de tools in de behandelpraktijk.
In een later stadium, als de toolkit klaar is om een eerste praktijk in te gaan, zoeken we teams die ruimte willen maken voor het gesprek over bijzondere ervaringen en die samen met ons willen leren wat de toolkit in hun context in gebruik teweegbrengt. Deelnemende instellingen krijgen directe toegang tot de methode en begeleiding bij implementatie.
Daarnaast zoeken we verbinding met:
• Beroepsverenigingen en koepels (NVvP, V&VN, NIP, MIND) die de toolkit onder de aandacht willen brengen van hun leden of de methode willen verankeren in richtlijnen en kwaliteitskaders.
• Opleidingen en nascholingsinstituten die bijzondere ervaringen een plek willen geven in curricula voor psychiaters, psychologen, verpleegkundig specialisten en ervaringsdeskundigen.
• Cliëntorganisaties en ervaringsdeskundigen-netwerken die met ons willen meedenken over bredere verspreiding en aansluiting op de leefwereld van cliënten.
Enthousiast?
Stuur een mail naar merel.de.waard@avgu.nl
Meer informatie
https://academiegeesteswetenschappen.nl/agis-project-toolkit-ik-zie-wat-jij-niet-ziet/